Չարդախլու գյուղից մինչև զրահատանկային զորքերի գլխավոր մարշալ. Համազասպ Բաբաջանյան

Համազասպ Բաբաջանյանը ծնվել է 1906 թվականի փետրվարի 18-ին Ելիզավետպոլի նահանգի հայկական Չարդախլու գյուղում՝ գյուղացիական ընտանիքում։ Վաղ տարիքից նա ճանաչել է ծանր աշխատանքը՝ օգնելով ծնողներին տնտեսության մեջ։ 1925 թվականին զորակոչվել է Կարմիր բանակ և ընդունվել Երևանի Հայկական միացյալ հրամանատարական դպրոց, այնուհետև ավարտել է Թիֆլիսի Անդրկովկասյան ռազմական հետևակային դպրոցը։ Արդեն այդ տարիներին դրսևորվել են նրա առաջնորդական հատկանիշները։

Բաբաջանյանի ծառայությունը սկսվել է հրաձգային ստորաբաժանումներում, որտեղ դասակի հրամանատարից դարձել է գումարտակի հրամանատար։ 1930-ականներին մասնակցել է Անդրկովկասում զինված խմբավորումների դեմ մարտերին, վիրավորվել է, սակայն միշտ վերադարձել շարքեր։ 1939–1940 թվականների խորհրդա-ֆիննական պատերազմում նա ղեկավարել է հակաօդային պաշտպանության ստորաբաժանումները։

Հայրենական մեծ պատերազմի սկզբից Բաբաջանյանը հայտնվել է առաջնագծում։ 1941–1942 թվականներին հրամանատարել է հրաձգային գունդ, մասնակցել Սմոլենսկի ճակատամարտին և Մոսկվայի համար մղված մարտերին։ 1943 թվականին գլխավորել է մեխանիզացված բրիգադ, որը շուտով ստացել է գվարդիական կոչում։ Նրա ստորաբաժանումները աչքի են ընկել Կուրսկի ճակատամարտում, Ժիտոմիր-Բերդիչևյան և Լվով-Սանդոմիրի գործողություններում։ 1944 թվականի ապրիլին զորքերի հմուտ ղեկավարության և անձնական խիզախության համար Բաբաջանյանը արժանացել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչման։

1944–1945 թվականներին նա հրամանատարել է 11-րդ գվարդիական տանկային կորպուսը, որը վճռորոշ դեր է ունեցել Վիսլա-Օդերի, Արևելապոմերանական և Բեռլինյան գործողություններում։ Նրա կորպուսը ճեղքել է հակառակորդի ամրությունները Զեելովյան բարձունքներում՝ ճանապարհ բացելով դեպի Գերմանիայի մայրաքաղաք։

Պատերազմից հետո նա շարունակել է ծառայությունը բարձր հրամանատարական պաշտոններում․ եղել է Մերձկարպատյան ռազմական օկրուգի հրամանատարի տեղակալ, Օդեսայի ռազմական օկրուգի հրամանատար, զրահատանկային զորքերի ռազմական ակադեմիայի պետ։ 1969 թվականից եղել է Խորհրդային բանակի տանկային զորքերի պետ։ Նրա ղեկավարությամբ սկսվել է Տ-72 տանկի սերիական արտադրությունը, արագացվել է Տ-80-ի մշակումը, իսկ Կուբինկայում բացվել է զրահատանկային տեխնիկայի թանգարանը։

1975 թվականի ապրիլի 29-ին Համազասպ Բաբաջանյանին շնորհվել է բարձրագույն զինվորականի կոչում՝ զրահատանկային զորքերի գլխավոր մարշալ։ Նա եղել է ԽՍՀՄ և Հայկական ԽՍՀ Գերագույն խորհուրդների պատգամավոր, Ուկրաինայի կոմկուսի Կենտրոնական կոմիտեի անդամ։

Պարգևատրվել է բազմաթիվ շքանշաններով ու մեդալներով, այդ թվում՝ Լենինի չորս շքանշանով, ինչպես նաև Սուվորովի և Կուտուզովի շքանշաններով։

Բաբաջանյանը մահացել է 1977 թվականի նոյեմբերի 1-ին Մոսկվայում։ Նրա անունը հավերժ մնացել է պատմության մեջ՝ որպես քաջության և ռազմական վարպետության խորհրդանիշ։ Հայերի համար նա դարձել է օրինակ, թե ինչպես փոքր գյուղի որդին կարող է հասնել ռազմական փառքի բարձունքներին, իսկ Խորհրդային Միության համար՝ նրանցից մեկը, ով ապահովեց հաղթանակը և ամրապնդեց զրահատանկային զորքերի հզորությունը։