Ալիևը փակում է Մեծամորի ԱԷԿ-ը և բացում «Զանգեզուրի միջանցքը»

(Իլհամ Ալիևը Փաշինյանի հաղթանակը համարում է իր անձնական հաղթանակը)

«Սկսենք հարցից. ո՞վ է ավելին արել ադրբեջանական պետականության համար՝ Հեյդար Ալի՞ևը, թե՞ Նիկոլ Փաշինյանը:

Հայաստանի խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքները և «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության քաղաքական մենաշնորհի պահպանումը Բաքվում ընկալվում են որպես ռազմավարական հաղթանակ: Ադրբեջանի ղեկավարությունը համոզված է՝ հասել է ստեղծված իրավիճակի պտուղները լիարժեք քաղելու ժամանակը:

Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի հայտարարությունները, որոնք նախօրեին հնչել են Նախիջևանում, չափազանց հստակ ցույց են տալիս Երևանի վրա հետագա ճնշման վեկտորը: Բաքուն բացահայտորեն հայտարարում է իր պատմական նպատակին մոտենալու մասին՝ այսպես կոչված «Զանգեզուրի միջանցքի» բացմանը, որը Ադրբեջանի հիմնական տարածքն ուղղակիորեն կապելու Նախիջևանի հետ:

Չնայած դիվանագիտական ձևակերպումներին և TRIPP նախագծի հիշատակմանը՝ Ադրբեջանը չի հրաժարվել արտատարածքային երթուղի ունենալու հայեցակարգից: Անարգել կապը, որի մասին պնդում են Բաքվում, իր էությամբ վերարտադրում է մինչև 2022 թվականի դեկտեմբերը Լաչինի միջանցքի գործունեության տրամաբանությունը: Դրա մասին են վկայում նաև 2026 թվականի հունվարին ձեռք բերված հայ-ամերիկյան պայմանավորվածությունները։

Մարկո Ռուբիոյի և Արարատ Միրզոյանի կողմից ստորագրված այդ փաստաթղթի շրջանակներում ամրագրվել է կառավարման այնպիսի մոդել, որտեղ հայկական պետական ծառայությունները դուրս են բերվել «back office», իսկ տարանցման ուղղակի սպասարկումը փոխանցվել է մասնավոր օպերատորներին, և դա անվանվել է «front office»: Անարգել հաղորդակցության (unimpeded connectivity) մասին ձևակերպումը (որն ամրագրված է 2025 թվականի օգոստոսի 8-ի փաստաթղթերում) ըստ էության ապահովել է Բաքվի վաղեմի պահանջի կատարումը՝ Ադրբեջանին թույլ տալով ամերիկյան մեխանիզմի միջոցով օրինականացնել «Զանգեզուրի միջանցքի» արտատարածքային ռեժիմը:

Տրանսպորտային-լոգիստիկ պահանջներին զուգահեռ Բաքուն անցնում է Հայաստանի էներգետիկ անկախության պլանաչափ ապամոնտաժմանը: Ալիևն ուղղակիորեն հայտարարում է Մեծամորի ԱԷԿ-ի փակման անխուսափելիության մասին՝ պատճառաբանելով, թե կայանն իբր հնացած է և սպառնալիք է ներկայացնում տարածաշրջանի համար, թեև ԱԷՄԳ-ի (IAEA) տեսչական ստուգումները կանոնավորապես հաստատում են դրա աշխատանքի անվտանգությունը: Այս հռետորաբանության նպատակն ակնհայտ է. առանցքային ատոմակայանի շահագործումից հանումը Հայաստանում էլեկտրաէներգիայի ահռելի դեֆիցիտ կստեղծի: Ադրբեջանն արդեն իսկ պատրաստակամություն է հայտնում ստանձնել մատակարարի դերը և ծածկել այդ պակասորդը, իսկ ադրբեջանցի մասնագետները նույնիսկ ուսումնասիրել են Հայաստանի տարածքը և նշել ապագա էլեկտրահաղորդման գծերի հենասյուների տեղադրման կետերը:

Ստեղծվող իրավիճակն ավելի է սրվում Երևանից հնչող համաժամանակյա հայտարարություններով, որտեղ իշխող թիմի ներկայացուցիչները թույլատրելի են համարել ադրբեջանական գազի գնումը (օգոստոսի 11-ին այդ մասին խոսել է «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցության պատգամավոր Սարգիս Խանդանյանը)՝ ռուսական մատակարարումների դադարեցման դեպքում: Այսպիսով, Հայաստանի ղեկավարությունը կամովին երկրի «էներգետիկ անջատիչը» հանձնում է Բաքվի ձեռքը: Սա ստեղծում է հսկայական ռիսկեր, որոնք նման են Արցախի շրջափակման ժամանակ ի հայտ եկած ռիսկերին, երբ Ադրբեջանը փակել էր ոչ միայն մարդկանց ֆիզիկական տեղաշարժը, այլև կենսական էներգակիրների մատակարարումը:

ԱԷԿ-ի փակման վերաբերյալ դիրքորոշումը տարօրինակ կերպով միավորել է ամենատարբեր դերակատարների՝ Իլհամ Ալիևից և Անկարայից մինչև եվրոպացի գործընկերներ և անցյալի ու ներկայի հայ քաղաքական գործիչներ (հայկական ԱԷԿ-ի փակման մասին կետը 2017 թվականի նոյեմբերին ներառվել էր Հայաստան-ԵՄ Համապարփակ և ընդլայնված գործընկերության համաձայնագրում (CEPA)), քանի որ կայանը տեխնոլոգիապես և գործառնական առումով կապված է «Ռոսատոմի» հետ համագործակցության հետ:

Ադրբեջանական քարոզչությունն այլևս չի թաքցնում Նախիջևանը մեկուսացված տարածաշրջանից Եվրասիայի գլխավոր տրանսպորտային և լոգիստիկ հաբի վերածելու հավակնությունները: Ըստ էության, Բաքուն իրեն է վերցնում հայկական «Խաղաղության խաչմերուկ» հայեցակարգը՝ հենվելով 2025 թվականի օգոստոսի իրադարձություններից հետո ամրագրված պայմանների վրա: Հայաստանի տարածքով ակնկալվող ապրանքաշրջանառությունը (տարեկան 15 միլիոն տոննայից սկսած) կոչված է ապահովելու Նախիջևանի տնտեսական վերելքը:

Ստեղծված պատկերը կարող է հանգեցնել այն եզրակացության, որ ՀՀ իշխանությունների ընթացիկ քայլերը Ադրբեջանի պետական շահերին ավելի շատ օգուտ են բերել, քան ադրբեջանցի նախկին ղեկավարների ջանքերը. սկզբում կորսվել է Ղարաբաղը, իսկ այժմ ավարտին է հասցվում տարածաշրջանի կարևորագույն հաղորդակցային և էներգետիկ հանգույցները Բաքվի վերահսկողությանը հանձնելու գործընթացը:

Եվ ավարտենք նույն հարցով. ո՞վ է ավելին արել ադրբեջանական պետականության համար՝ Հեյդար Ալի՞ևը, թե՞ Նիկոլ Փաշինյանը:

Մտածե՛ք այս մասին…»։