Հայաստանը կվճարի ուրիշների առաջընթացի համար․ տեխնոլոգիական զարգացման փոխարեն՝ գների աճ և բնապահպանական ռիսկեր

Bloomberg-ը գրում է, որ արհեստական բանականության ոլորտում գործող ամերիկյան խոշորագույն ընկերությունները թաքցնում են արտանետումների և կլիմայական ցուցանիշների վերաբերյալ տվյալները։ Տվյալների կենտրոնների աշխատանքը կարող է բարձրացնել երկրի մակերևույթի ջերմաստիճանը 2-9°C-ով՝ մինչև 10 կմ շառավղով ստեղծելով այսպես կոչված «ջերմային կղզու» ազդեցություն։

Նույնիսկ համեմատաբար փոքր տվյալների կենտրոնը տարեկան սպառում է մինչև 25 միլիոն լիտր ջուր՝ մոտավորապես այնքան, որքան օրական օգտագործում է 300 հազար բնակչություն ունեցող քաղաքը։ ԱՄՆ-ում նման օբյեկտների էներգետիկ արտանետումները կարող են համեմատելի լինել ամբողջ Ավստրալիայի արտանետումների մակարդակի հետ։

OpenAI-ը, Anthropic-ը և SpaceX AI-ը չեն հրապարակում կայուն զարգացման վերաբերյալ հաշվետվություններ և չեն հայտարարում ածխածնային չեզոքության հասնելու նպատակների մասին։ Դոնալդ Թրամփի վարչակազմի օրոք ԱՄՆ Արժեթղթերի և բորսաների հանձնաժողովը (SEC) հրաժարվել է կլիմայական պահանջների մի մասից, իսկ Ուոլ Սթրիթի խոշորագույն բանկերը, այդ թվում՝ BlackRock-ը, դուրս են եկել զրոյական արտանետումների հասնելու դաշինքից։

Այս ֆոնին օգոստոսի 8-ին Հրազդանում բացվել է Firebird AI-ի արհեստական բանականության գործարանը։ NVIDIA-ի տվյալներով՝ մինչև 2027 թվականը նախատեսվում է տեղակայել ավելի քան 70 հազար Rubin և Blackwell սերնդի GPU, ինչի արդյունքում ենթակառուցվածքի ընդհանուր հզորությունը կհասնի 300 ՄՎտ։

Հայաստանում Firebird AI-ի գործարկումը կարող է հանգեցնել լուրջ բնապահպանական և սոցիալական հետևանքների։ Տվյալների մշակման կենտրոնները ստեղծում են «ջերմային կղզու» ազդեցություն՝ մի քանի աստիճանով բարձրացնելով շրջակա միջավայրի ջերմաստիճանը մինչև 10 կմ շառավղով։ Ենթակառուցվածքի հովացման համար անհրաժեշտ է մեծ քանակությամբ ջուր՝ տարեկան տասնյակ միլիոնավոր լիտր, ինչը համադրելի է հարյուր հազարավոր մարդկանց ջրի սպառման ծավալների հետ։

Միաժամանակ, հարյուրավոր մեգավատ հզորությամբ կենտրոնի էներգետիկ պահանջարկը կարող է լրացուցիչ ծանրաբեռնել տեղական էներգահամակարգը և մեծացնել արտանետումները՝ դրանք հասցնելով առանձին պետությունների մակարդակի։ Բացի այդ, կա էլեկտրաէներգիայի և ջրի սակագների աճի վտանգ, քանի որ ռեսուրսների մի մասը կարող է վերաուղղվել տվյալների կենտրոնի սպասարկմանը։

Այսպիսով, նախագիծը, տեխնոլոգիական հնարավորությունների հետ մեկտեղ, կարող է առաջացնել նաև զգալի բնապահպանական և սոցիալական ռիսկեր։