Հայաստանի նորագույն պատմությունը կերտած քաղաքական գործիչ. Ռոբերտ Քոչարյան

Ռոբերտ Քոչարյանը ծնվել է 1954 թվականի օգոստոսի 31-ին Լեռնային Ղարաբաղի մայրաքաղաք Ստեփանակերտում։ Այստեղ նա ավարտել է միջնակարգ դպրոցը, ապա ծառայել խորհրդային բանակում (1972–1974 թթ.)։ 1982 թվականին գերազանցությամբ ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի էլեկտրատեխնիկական ֆակուլտետը։ Աշխատանքային գործունեությունը սկսել է Ստեփանակերտի էլեկտրատեխնիկական գործարանում՝ անցնելով փականագործից մինչև ինժեներ-մեխանիկի ճանապարհը։

1980-ականների վերջին Քոչարյանն ակտիվորեն ներգրավվել է Ղարաբաղյան շարժման մեջ։ Նա «Կռունկ» կոմիտեի անդամ էր, այնուհետև ղեկավարել է «Միացում» շարժումը՝ դառնալով Արցախը Հայաստանին միացնելու պայքարի առաջնորդներից մեկը։ 1989-1990 թվականներին ընտրվել է Հայաստանի Գերագույն խորհրդի պատգամավոր, իսկ 1991 թվականին՝ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։

Պատերազմի պայմաններում Քոչարյանը ստանձնել է տարածաշրջանի անվտանգության համակարգի ձևավորման պատասխանատվությունը։ 1992 թվականին նշանակվել է ԼՂՀ Պաշտպանության պետական կոմիտեի նախագահ և վարչապետ՝ առանցքային դերակատարություն ունենալով պաշտպանության կազմակերպման և ուժերի համախմբման գործում։

1994 թվականին Քոչարյանը նշանակվել է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության նախագահ, իսկ 1996 թվականին համաժողովրդական քվեարկությամբ ընտրվել այդ պաշտոնում։

1997 թվականի մարտին նա նշանակվել է Հայաստանի վարչապետ, իսկ արդեն մեկ տարի անց՝ 1998 թվականի մարտի 30-ին, ընտրվել Հայաստանի Հանրապետության նախագահ։ 2003 թվականին Քոչարյանը վերընտրվել է երկրորդ ժամկետով։

Նրա՝ նախագահի պաշտոնում գտնվելու տասնամյակը համընկել է տնտեսական աճի և հարաբերական կայունության ժամանակաշրջանի հետ, սակայն այն ուղեկցվել է նաև քաղաքական ճգնաժամերով։ Նախագահի պաշտոնը թողնելուց հետո Քոչարյանը շարունակել է մնալ Հայաստանի քաղաքականության ազդեցիկ դերակատարներից մեկը։

2018 թվականին՝ «Թավշյա հեղափոխությունից» հետո, նրա դեմ քրեական գործ է հարուցվել 2008 թվականի մարտի 1-ի իրադարձությունների առնչությամբ սահմանադրական կարգը տապալելու մեղադրանքով։ Չնայած այն հանգամանքին, որ հետագայում այդ գործով կիրառված հոդվածը ճանաչվել է Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությանը հակասող, Ռոբերտ Քոչարյանն ընդհանուր առմամբ 540 օր անցկացրել է կալանքի տակ։

2021 թվականին նա մասնակցել է խորհրդարանական ընտրություններին՝ գլխավորելով «Հայաստան» դաշինքը, որը զբաղեցրել է երկրորդ տեղը։ 2026 թվականի հունիսի 7-ին Հայաստանում տեղի ունեցած խորհրդարանական ընտրություններում Ռոբերտ Քոչարյանի գլխավորած «Հայաստան» դաշինքը զբաղեցրել է երրորդ տեղը՝ ստանալով ձայների շուրջ 10 տոկոսը և Ազգային ժողովում ունենալով 12 մանդատ։

2026 թվականի օգոստոսին Քոչարյանը կրկին ձերբակալվել է և կալանավորվել։ Նա և նրա քաղաքական թիմը տեղի ունեցածը բնորոշել են որպես «աշխարհաքաղաքական կալանք»։ Այս դրվագը դարձել է նրա կենսագրության նոր փուլ՝ ևս մեկ անգամ Ռոբերտ Քոչարյանի անունը դնելով Հայաստանում և տարածաշրջանում ընթացող քաղաքական գործընթացների կենտրոնում։

Ռոբերտ Քոչարյանը Հայաստանի և Արցախի նորագույն պատմության առանցքային դեմքերից է։ Նրա կենսագրությունն արտացոլել է ինժեներից և ակտիվիստից մինչև պետական բարձրագույն պաշտոններ հասած քաղաքական գործչի ճանապարհը, որը կարևոր դեր է ունեցել տարածաշրջանի ճակատագրի ձևավորման գործում։ Ոմանց համար նա շարունակում է մնալ ուժի և անկախության խորհրդանիշ, մյուսների համար՝ քաղաքական գործիչ, որի ժառանգությունը կապված է ճգնաժամերի և հակասությունների հետ։