Հայ թատրոնի մեծ վարպետը․ Հովհաննես Աբելյան

Դերասան Հովհաննես Աբելյանը ծնվել է 1865 թվականի նոյեմբերի 7-ին Բաքվի նահանգի Շամախի քաղաքում՝ արհեստավորի ընտանիքում։ Նրա մանկությունն անցել է աշխատասիրության և գիտելիքի նկատմամբ հարգանքի մթնոլորտում։ Աբելյանը կրթություն է ստացել Բաքվի ռեալական ուսումնարանում, որտեղ էլ ձևավորվել է նրա հետաքրքրությունը գրականության և թատրոնի նկատմամբ։ Այդ տարիներին թատերարվեստը Կովկասում աստիճանաբար զարգանում և ձեռք էր բերում կարևոր մշակութային նշանակություն։ Երիտասարդ Աբելյանը գիտակցում էր, որ արվեստը ոչ միայն ժամանցի միջոց է, այլև ժողովրդի հոգևոր ու մշակութային զարգացման կարևոր ճանապարհ։

Աբելյանն իր բեմական գործունեությունը սկսել է 1882 թվականին՝ Բաքվի ռուսական թատրոնում, իսկ մի քանի տարի անց իր կյանքն ամբողջությամբ կապել է հայ թատրոնի հետ։ Դեռ երիտասարդ տարիքից նա աչքի էր ընկնում իր աշխատասիրությամբ, կերպարները խորությամբ հասկանալու և դրանք բնական ու համոզիչ ներկայացնելու կարողությամբ։ Նա կարողանում էր իր դերերում համադրել հույզերն ու իրական զգացմունքները՝ յուրաքանչյուր կերպար դարձնելով յուրահատուկ ու տպավորիչ։

Նա չէր սահմանափակվում մեկ թատրոնում աշխատելով․ կազմակերպում էր թատերախմբեր, մասնակցում հյուրախաղերի և ձգտում հայկական թատերարվեստը հասանելի դարձնել ավելի մեծ թվով մարդկանց։

Տասնամյակներ շարունակ Աբելյանը հանդես է եկել Բաքվում, Թիֆլիսում, Երևանում, հյուրախաղերով շրջագայել Ռուսաստանում, Ուկրաինայում և Միջին Ասիայում։ Նրա անունը հայտնի է դարձել Կովկասի սահմաններից դուրս։ Դերասանը բազմիցս մեկնել է հյուրախաղերի Թուրքիա, Իրան, Եգիպտոս, Գերմանիա, Ֆրանսիա, Անգլիա և Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ։ Այս շրջագայությունների շնորհիվ հայկական թատերարվեստը ճանաչելի է դարձել միջազգային հանրությանը, իսկ ինքը՝ Աբելյանը, դարձել է իր ժամանակի հայ մշակույթի ամենաճանաչված ներկայացուցիչներից մեկը։

Նրա դերասանական գործունեության մեջ կարևոր տեղ են ունեցել ինչպես հայ դրամատուրգիայի, այնպես էլ համաշխարհային դասական գրականության հայտնի հերոսների դերերը։ Ժամանակակիցները բարձր են գնահատել նրա մարմնավորած Պեպոյի, Քաջ Նազարի, Բաղդասար աղբարի, ինչպես նաև Շեքսպիրի Օթելլոյի և Լիր արքայի կերպարները։ Յուրաքանչյուր դեր վերածվում էր մարդկային բնավորության խորքային գեղարվեստական ուսումնասիրության, իսկ Աբելյանի խաղն աչքի էր ընկնում ռեալիզմով, արտահայտչականությամբ և ներքին ուժով։

1925 թվականին նա ընդգրկվել է Գ. Սունդուկյանի անվան Հայաստանի պետական թատրոնի թատերախմբում՝ դառնալով առաջատար դերասաններից մեկը։ Վարպետի բարձր հեղինակությունն արժանացել է պետական գնահատանքի․ նա ստացել է Հայկական ԽՍՀ և Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստի, ինչպես նաև Աշխատանքի հերոսի կոչումներ։

Հովհաննես Աբելյանը մահացել է 1936 թվականին՝ թողնելով հարուստ ստեղծագործական ժառանգություն։ Նույն թվականին նրա անունով է կոչվել Վանաձորի պետական դրամատիկական թատրոնը։ Այսօր էլ նա համարվում է հայ թատրոնի նշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը։ Իր տաղանդով, արվեստին նվիրվածությամբ և երկարամյա աշխատանքով նա մեծ ներդրում է ունեցել ազգային թատրոնի ձևավորման և զարգացման գործում։