Արևմտահայ թատրոնի հիմնադիրն ու ազատության երգիչը․ Մկրտիչ Պեշիկթաշլյան

Բանաստեղծ, դրամատուրգ Մկրտիչ Պեշիկթաշլյանը ծնվել է 1828 թվականի օգոստոսի 18-ին Կոստանդնուպոլսում՝ Օրթագյուղ թաղամասում։ Նա փայլուն կրթություն է ստացել Իտալիայի Պադուա քաղաքում գտնվող Մխիթարյանների դպրոցում, որտեղ խորապես ծանոթացել է եվրոպական գրականությանն ու փիլիսոփայությանը։

1845 թվականին վերադառնալով Կոստանդնուպոլիս՝ Պեշիկթաշլյանը ակտիվորեն զբաղվել է մանկավարժությամբ։ Նա դասավանդել է հայերեն և ֆրանսերեն՝ ձգտելով ազգային արմատներին վերադարձնել ձուլվող ընտանիքների երեխաներին։ Նրա աշակերտուհիներից էր Սրբուհի Տյուսաբը՝ հայ առաջին կին վիպասանը։

1846 թվականին նա հիմնադրել է «Համազգյաց» լուսավորչական ընկերությունը։ Նրա գործունեության կարևորագույն ձեռքբերումներից մեկը 1856 թվականին Կոստանդնուպոլսում հայկական ազգային թատրոնի հիմնադրումն էր, որտեղ բեմադրվում էին եվրոպացի հեղինակների ստեղծագործությունների հիման վրա ներկայացումներ, ինչպես նաև Պեշիկթաշլյանի պատմական գործերը՝ «Կոռնակ», «Արշակ» և «Վահան», որոնք հիմք դրեցին հայ նոր դրամատուրգիային։

Պեշիկթաշլյանը նաև համարվում էր ռոմանտիկ բանաստեղծ։ Նրա քնարերգության գագաթնակետն են դարձել 1862 թվականի Զեյթունի ապստամբությունից ներշնչված հայրենասիրական գործերը։ Նա ոչ միայն փառաբանել է հայ ապստամբների հերոսությունը, այլև հանդես է եկել հայերի և լեհերի համատեղ պայքարի գաղափարի օգտին՝ ընդդեմ ճնշման ու բռնության։

1866 թվականին գրողը միացել է «Սեր» մասոնական օթյակին, որը Կոստանդնուպոլսի հայ մտավորականներին համախմբում էր ժողովրդի իրավունքների պաշտպանության և Օսմանյան կայսրությունում բարեփոխումների առաջմղման շուրջ։

Մկրտիչ Պեշիկթաշլյանը մահացել է 1868 թվականի նոյեմբերի 29-ին թոքախտից՝ ընդամենը 40 տարեկանում, և հանգչում է Շիշլիի հայկական գերեզմանատանը։ Նա դարձավ այն սերնդի խորհրդանիշը, որը կարողացել է ներդաշնակորեն միահյուսել ազգային ավանդույթներն ու եվրոպական առաջադիմական գաղափարները։