Հայկական կայծը Եվրոպայի կինեմատոգրաֆիայում. Հարութ Վարդան

Հարութ Վարդանը (իսկական անունը՝ Հարություն Վարդանյան) ծնվել է 1880 թվականի հունիսի 23-ին Նախիջևանում (Ռուսական կայսրություն)՝ հայ ընտանիքում։ Երիտասարդ տարիքում ավարտել է Թբիլիսիի գիմնազիան, այնուհետև բժշկություն է ուսանել Խարկովում, սակայն շուտով թողել է ուսումը։ 20-րդ դարի սկզբին ապրել է Ճապոնիայում, ապա՝ Սանկտ Պետերբուրգում։ 1905 թվականի հեղափոխությունից հետո տեղափոխվել է Գերմանիա, որտեղ սովորել է Ֆրայբերգի հանքարդյունաբերության և տեխնոլոգիայի համալսարանում։ Որոշ ժամանակ աշխատել է որպես ինժեներ Չիլիում և Բոլիվիայում, բայց վերադառնալով Գերմանիա՝ իրեն նվիրել է թատրոնին ու կինոյին։

1916 թվականից Վարդանը սկսել է նկարահանվել ֆիլմերում՝ սկզբում գլխավոր դերերում, իսկ ավելի ուշ՝ առավելապես բնորոշ կերպարներում։ Նրա ֆիլմագրությունը ներառում է շուրջ 90 ֆիլմ: Դրանց թվում են «Ուրվականների որս» (1918 թ.), «Քրիստիան Վանշաֆե» (1920 թ.), «Կենդանի պրոպելեր» (1921 թ.), «Լյութեր» (1928 թ.), «Տանենբերգ» (1932 թ.), «Ասեև» (1935 թ.), «Բարոն Մյունխհաուզենի արկածները» (1943 թ.) ֆիլմերը։

Նացիստական Գերմանիայի տարիներին նա հաճախ էպիզոդիկ դերեր է խաղացել ՝ պատկերելով ռուսական կամ արևելյան կերպարներ քարոզչական ֆիլմերում, ինչպիսին է «Հարձակում Բաքվի վրա» (1942 թ.) կինոնկարը։ Չնայած սահմանափակ դերերին, նրա դերասանական կարիերան շարունակվել է մինչև կյանքի վերջին տարիները ։

Հարութ Վարդանը մահացել է 1945 թվականի ապրիլի 14-ին Բերլինում՝ կաթվածից, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից մի քանի շաբաթ առաջ։ Նրա կյանքն արտացոլում է ծագումով հայ մարդու ճակատագիրը, ով կարողացել է իր տեղը գտնել եվրոպական արվեստում ՝ չնայած քաղաքական ցնցումներին և մշակութային խոչընդոտներին:

Հարութ Վարդանը նկատելի հետք է թողել 20-րդ դարի առաջին կեսի գերմանական կինեմատոգրաֆիայում՝ դառնալով հայկական սփյուռքի այն ներկայացուցիչներից մեկը, որի կյանքն ու ստեղծագործությունը սերտորեն հյուսվել են Եվրոպայի պատմությանը։