Հոգիների և սրբությունների հավաքագրողը. Վազգեն Ա Կաթողիկոսի դարաշրջանը

Վազգեն Ա-ն՝ աշխարհիկ անունով Լևոն-Կարապետ Պալճյան, ծնվել է 1908 թվականի սեպտեմբերի 20-ին Բուխարեստում՝ կոշկակարի և ուսուցչուհու ընտանիքում։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին ընտանիքը տեղափոխվել է Օդեսա, որտեղ նա սովորել է հայկական դպրոցում։ Հետագայում ավարտել է Բուխարեստի լիցեյը, ապա՝ Բուխարեստի համալսարանի փիլիսոփայության և գրականության ֆակուլտետը՝ ստանալով համապատասխան կրթություն։

Որոշ ժամանակ նա դասավանդել է հայկական դպրոցներում, զբաղվել մշակութային և հասարակական գործունեությամբ, խմբագրել «Հերկ» հանդեսը։

1930-ական թվականներին նրա հետաքրքրություններն աստիճանաբար ավելի ու ավելի են կենտրոնացել աստվածաբանության վրա։ 1942 թվականին Աթենքում նա ձեռնադրվել է քահանա, իսկ 1943 թվականին ստացել է վարդապետական աստիճան և Վազգեն անունը։ Շուտով նշանակվել է Հայ Առաքելական Եկեղեցու Ռումինիայի թեմի առաջնորդ, իսկ 1951 թվականին ձեռնադրվել է եպիսկոպոս։

1955 թվականի սեպտեմբերի 30-ին Վազգեն Ա-ն ընտրվել է Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս՝ դառնալով Հայոց Եկեղեցու 130-րդ Գերագույն Պատրիարքը։ Նրա գահակալության հանդիսավոր արարողությունը տեղի է ունեցել հոկտեմբերի 2-ին՝ Սուրբ Էջմիածնում։

Այսպիսով սկսվել է նրա շուրջ չորս տասնամյակ տևած հայրապետական ծառայությունը՝ Հայոց Եկեղեցու պատմության ամենաերկարատև գահակալություններից մեկը։

Վազգեն Ա-ն մեծապես նպաստել է Հայ Առաքելական Եկեղեցու և աշխարհի տարբեր երկրներում սփռված հայ համայնքների միջև կապերի ամրապնդմանը։ Նա տասնյակ հայրապետական այցելություններ է կատարել աշխարհի տարբեր թեմեր՝ հոգևոր և ազգային միասնությունը պահպանելու ու ամրապնդելու նպատակով։

Նա առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձրել հայկական հոգևոր և մշակութային ժառանգության պահպանմանն ու վերականգնմանը։ Նրա հայրապետության տարիներին վերականգնվել և բարեկարգվել են Սուրբ Էջմիածնի Մայր Տաճարը, Սուրբ Հռիփսիմե և Սուրբ Գայանե եկեղեցիները, Գեղարդի և Խոր Վիրապի վանական համալիրները և բազմաթիվ այլ սրբավայրեր։

Վազգեն Ա-ի ջանքերի շնորհիվ Մատենադարան են փոխանցվել հին ձեռագրեր, Ավետարաններ և հայկական գրավոր մշակույթի այլ արժեքավոր նմուշներ՝ նպաստելով ազգային հոգևոր և մշակութային ժառանգության պահպանմանը։

Արցախյան շարժման տարիներին Վազգեն Ա-ն իր ձայնն է բարձրացրել հայ ժողովրդի ինքնորոշման ձգտումների պաշտպանության համար։ Նա դիմել է Խորհրդային Միության ղեկավարությանը և միջազգային կազմակերպություններին, իսկ հետագայում նպաստել է Արցախի թեմի վերականգնմանը։

Նրա խոսքն ու ներկայությունը առանձնահատուկ նշանակություն են ունեցել նաև Հայաստանի համար ծանրագույն ժամանակներում՝ 1988 թվականի ավերիչ երկրաշարժից հետո և Խորհրդային Միության փլուզման ու Հայաստանի անկախության վերականգնման շրջանում։

Իր երկարամյա գործունեության համար Վազգեն Ա-ն արժանացել է բազմաթիվ պետական և միջազգային պարգևների, այդ թվում՝ ԽՍՀՄ «Ժողովուրդների բարեկամության» շքանշանին, Ռումինիայի «Աստղ» շքանշանին և Խաղաղության համաշխարհային խորհրդի Ֆրեդերիկ Ժոլիո-Կյուրիի անվան մեդալին։ 1994 թվականին նրան շնորհվել է Հայաստանի ազգային հերոսի բարձրագույն կոչումը։

Վազգեն Ա Կաթողիկոսը վախճանվել է 1994 թվականի օգոստոսի 18-ին Վաղարշապատում։ Նրա աճյունն ամփոփվել է Սուրբ Էջմիածնի Մայր Տաճարում։

Նրա կյանքն ու հայրապետական ծառայությունը հայ ժողովրդի համար դարձել են հոգևոր միասնության, ազգային տոկունության և մշակութային վերածննդի խորհրդանիշ։