Մարտիկներին և ունկնդիրներին ոգեշնչած երգչուհին․ Նաիրուհի Ալավերդյան

Երգչուհի Նաիրուհի Ալավերդյանը ծնվել է 1941 թվականի հունիսի 25-ին Ստեփանակերտում՝ Արցախի սրտում։ Վաղ մանկությունից նրա տաղանդը դրսևորվել է երգի և պարի մեջ, և արդեն 1958 թվականին նա դարձել է Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզի պետական երգի ու պարի համույթի մեներգչուհին։

Երաժշտությունը դարձել է նրա կյանքի անբաժանելի մասը․ նրա կատարմամբ հնչում էին հայկական, ադրբեջանական և Խորհրդային Միության այլ ժողովուրդների երգեր՝ իր ստեղծագործությունը վերածելով մշակույթների միջև յուրահատուկ կամրջի։

1968 թվականին Ալավերդյանն ավարտել է Ստեփանակերտի Սայաթ-Նովայի անվան երաժշտական ուսումնարանը, ապա ուսումը շարունակել մանկավարժական ինստիտուտի բանասիրական ֆակուլտետում։ Այդ տարիները ամրապնդել են նրա մասնագիտական հիմքերը և թույլ տվել համատեղել արվեստը խոսքի և մշակույթի խորը ըմբռնման հետ:

1978 թվականից նա դարձել է «Ղարաբաղ» էստրադային անսամբլի մեներգչուհին, և նրա կատարումները լայն ճանաչում են ստացել։ 1979 թվականին թողարկվել է նրա առաջին ձայնասկավառակը, որը ձայնագրվել էր «Արզու» ժողովրդական գործիքների համույթի հետ՝ Նարիման Ազիմովի ղեկավարությամբ։ Հաջորդ տարիներին թողարկվել են նոր ձայնագրություններ, որոնցում ներառված էին ինչպես հայկական և ադրբեջանական ժողովրդական երգեր, այնպես էլ ԽՍՀՄ այլ ժողովուրդների ստեղծագործություններ։ 1982 թվականին երաժշտական մշակույթի զարգացման գործում ունեցած ավանդի համար նրան շնորհվել է Ադրբեջանի ԽՍՀ ժողովրդական արտիստի պատվավոր կոչումը։

1986 թվականին թողարկվել է «Երգում է Նաիրուհի Ալավերդյանը» ձայնապնակը, որտեղ ընդգրկված էին 1980-ականների հայտնի երգերը՝ «Կանայք», «Ղարաբաղի որդիները», «Ղարաբաղցի», «Օջախ» և «Վերադարձիր»։ Այս ստեղծագործությունները առանձնահատուկ տեղ էին զբաղեցնում նրա երգացանկում, քանի որ սերտորեն կապված էին հարազատ Ստեփանակերտի և Ղարաբաղի հետ՝ արտացոլելով թե՛ հայրենիքի հանդեպ կապվածությունը, թե՛ ժողովրդի հայրենասիրական ոգին։ Հայկական երգերը նրա համար պարզապես ստեղծագործական ժառանգություն չէին, այլ սեփական արմատների և ծննդավայրի հետ հոգևոր կապի արտահայտություն։

Նրա կենսագրության կարևոր էջերից է նաև հասարակական գործունեությունը։ 1980-ականների վերջի և 1990-ականների սկզբի արցախյան շարժման տարիներին Ալավերդյանը ելույթներ էր ունենում ինքնապաշտպանական ջոկատների մարտիկների առջև՝ ծանր պահերին ոգեշնչելով նրանց իր երգով։ Դիրքերում անցկացվող նրա համերգները դարձել են ժողովրդի հոգևոր տոկունության խորհրդանիշ։

Նաիրուհի Ալավերդյանը մահացել է 2021 թվականի նոյեմբերի 10-ին՝ 80 տարեկանում։ Նրա հեռանալը մեծ կորուստ էր Արցախի և հայ մշակույթի համար։ Սակայն նրա հիշատակը շարունակում է ապրել նրա երգերում, որոնք հնչում են մինչ օրս՝ հիշեցնելով արվեստի այն բացառիկ ուժի մասին, որը կարող է միավորել մարդկանց նույնիսկ ամենադժվար ժամանակներում։