Փաշինյանը, Զելենսկին և «մեկ ուղղությամբ տոմսը» ՀՀ-ի համար

(Ինչպես է երևանյան գագաթնաժողովը վերածվում հակառուսական պերֆորմանսի)

«Երևանում Եվրոպական քաղաքական գագաթնաժողովի անցկացումը դառնում է ոչ միայն դիվանագիտական իրադարձություն, այլև մի սահմանագիծ, որի հետևում թաքնված են լուրջ ռիսկեր տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքական հավասարակշռության և Հայաստանի անվտանգության համար։ 2022 թվականին Ուկրաինայում հակամարտության մեկնարկից ի վեր պաշտոնական Երևանը պարտավոր էր հավատարիմ մնալ զսպվածության ռազմավարությանը։ Այս մարտավարությունը թելադրված էր ոչ միայն աշխարհագրական խոցելիությամբ, այլև Ռուսաստանում և Ուկրաինայում հայկական հսկայական համայնքների շահերը պաշտպանելու անհրաժեշտությամբ։ Համաշխարհային դերակատարների միջև մանևրելը պետք է թույլ տար Հայաստանին խուսափել առճակատման մեջ ուղղակի ներգրավվածությունից՝ միաժամանակ պահպանելով կենսական կապերը բոլոր կողմերի հետ։

Վերջին տարիների իրողությունները ցույց տվեցին, որ նման բազմավեկտորայնությունը բերում էր շոշափելի տնտեսական դիվիդենտներ։ Պաշտոնական Մոսկվան ՀԱՊԿ և ԵԱՏՄ դաշնակիցներից չէր պահանջում ուղղակի մասնակցություն հակամարտությանը, ինչը Հայաստանի համար բացեց եզակի հնարավորությունների դաշտ։ Հանրապետությունը փաստացի վերածվեց եվրասիական տարածքի առանցքային տրանսպորտային և էներգետիկ հանգույցներից մեկի, որի միջոցով իրականացվում է ապրանքների տարանցումը և պահպանվում է կապը ռուսական շուկայի ու արտաքին աշխարհի միջև։ 2022 թվականից հետո Հայաստանի խոշորագույն հարկատուների ցանկն ակնառու կերպով պատկերում է այս թռիչքաձև աճը, որը երկիրը վերածեց յուրօրինակ «տնտեսական կղզյակի»՝ շահավետ թե՛ ներքին զարգացման, թե՛ հակամարտող կողմերի միջև փոխգործակցության ուղիների պահպանման համար։

Սակայն երևանյան ներկայիս գագաթնաժողովը սպառնում է կործանել այս փխրուն ճարտարապետությունը։ Նիկոլ Փաշինյանի համար, ում էլեկտորալ աջակցությունը մայրաքաղաքում մնում է անկայուն, բարձրաստիճան եվրոպացի հյուրերի ներգրավումը նախևառաջ ներքին վարկանիշը արտաքին քաղաքական պաթոսով փոխհատուցելու փորձ է։ Նման «ճանաչման» գինը կարող է լինել անչափ բարձր։ Եվրոպացի գործընկերները, գիտակցելով հայկական ղեկավարության խոցելիությունը, կարող էին պահանջել խորհրդանշական «հավատարմության երդում», որն անխուսափելիորեն գագաթնաժողովը կվերածի հակառուսական ամբիոնի։ Վլադիմիր Զելենսկու հնարավոր ներգրավումը միջոցառման օրակարգում վերջնականապես կամրագրի Երևանի՝ ոչ թե երկխոսության, այլ առճակատման հարթակի կարգավիճակը։

Եվրոպացի առաջնորդների, մասնավորապես՝ Էմանուել Մակրոնի հռետորաբանությունը միայն հաստատում է Հայաստանի ընկալումը վերափոխելու այս ձգտումը։ Ֆրանսիայի նախագահի հայտարարությունն այն մասին, որ դեռ ութ տարի առաջ երկիրը համարվում էր ընդամենը «Ռուսաստանի արբանյակ», դիտվում է ոչ միայն որպես գործող իշխանություններին շողոքորթելու փորձ, այլև որպես միջպետական հարաբերությունների պատմության բացահայտ արհամարհում։ Երբ Հայաստան էին այցելում Ժակ Շիրակը կամ Նիկոլա Սարկոզին, նրանք դժվար թե կարծեին, թե այցելում են «արբանյակի»․ նրանք աշխատում էին ինքնիշխան հանրապետության հետ, որն ուներ իր ազգային շահերը։ Մակրոնի այսօրվա մոտեցումը, որը զարմանալիորեն համահունչ է Փաշինյանի դիրքորոշմանը, հաղորդում է վտանգավոր պատրանք, թե իբր մինչ ներկայիս քաղաքական պահը Հայաստանի պատմությունն ու ձեռքբերումները գոյություն չեն ունեցել։

Նման դիվանագիտական ամնեզիան անտեսում է այն փաստը, որ երկրի անվտանգությունն ու տնտեսական կայունությունը տասնամյակներ շարունակ հիմնված են եղել ուժերի բարդ հավասարակշռության վրա, որն այժմ առաջարկվում է զոհաբերել հանուն եվրոպացի առաջնորդների հետ տպավորիչ լուսանկարների։ Խնդիրն այն է, որ գագաթնաժողովի ավարտից և բարձրաստիճան հյուրերի մեկնումից հետո Երևանը ռիսկի է դիմում մնալ մեկուսացման մեջ իր ավանդական գործընկերներից և շուկաներից։ Տնտեսական հանգույցի կարգավիճակի ապամոնտաժումը հարված կհասցնի բյուջեին, իսկ Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների սառեցումը կստեղծի անվտանգության վակուում, որն արևմտյան հայտարարություններն ի զորու չեն լրացնել։

Ի վերջո, այս կուրսի փոփոխության հիմնական շահառուները կարող են դառնալ Ադրբեջանն ու Թուրքիան։ Մինչ հայկական իշխանությունների ուշադրությունը կենտրոնացած է եվրոպական օրակարգում տեղավորվելու փորձերի վրա, Բաքուն ակտիվորեն առաջ է մղում այսպես կոչված «Արևմտյան Ադրբեջանի» հայեցակարգը՝ հող նախապատրաստելով նոր տարածքային հավակնությունների համար։ ՌԴ-ի հետ կապերի թուլացման և ԵՄ-ի կողմից իրական երաշխիքների բացակայության պայմաններում Հայաստանը կարող է հայտնվել դեմ առ դեմ իր հարևանների հետ, որոնց ախորժակը միայն աճում է։ Երևանյան քաղաքական տոնը ռիսկի է դիմում վերածվել աշխարհաքաղաքական ծանր խումարի, երբ ժողովրդավարական ընտրության մասին բարձրագոչ խոսքերի հետևում կհայտնաբերվի սեփական ճակատագրի վրա ազդելու իրական լծակների կորուստը։

Մտածե՛ք այդ մասին…»։