«Տժվժիկից» մինչև «Նռան գույնը». նկարիչ Ստեփան Անդրանիկյան

Նկարիչ Ստեփան Անդրանիկյանը ծնվել է 1927 թվականի օգոստոսի 20-ին՝ Կրասնոդարի երկրամասի Մայկոպ քաղաքում։ 1932 թվականին ընտանիքը տեղափոխվել է Երևան, որտեղ ապագա նկարիչը ստացել է արվեստի իր առաջին դասերը։ 1947 թվականին ավարտել է Երևանի Փ. Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը, այնուհետև ուսումը շարունակել է Համամիութենական կինեմատոգրաֆիայի պետական ինստիտուտի (ՎԳԻԿ) գեղարվեստական ֆակուլտետում՝ Ի. Ա. Շպինելի արվեստանոցում։ 1954 թվականին ինստիտուտն ավարտելուց հետո աշխատել է «Լենֆիլմ» կինոստուդիայում, սակայն շուտով վերադարձել է Հայաստան և 1955 թվականից դարձել «Հայֆիլմ» կինոստուդիայի նկարիչ։

1950-ականների վերջից Անդրանիկյանն ակտիվորեն մասնակցել է գեղարվեստական ֆիլմերի ստեղծմանը՝ հանդես գալով որպես բեմադրող նկարիչ։ Նրա աշխատանքների թվում են «Տժվժիկ» (1961), «Ճանապարհ դեպի կրկես» (1963), Սերգեյ Փարաջանովի «Նռան գույնը» (1968), «Մենք ենք, մեր սարերը» (1969), «Հուսո աստղը» (1978), «Ալմաստ» (1985) ֆիլմերը։ Նրա գեղարվեստական լուծումներն աչքի են ընկել գույնի և կոմպոզիցիայի նուրբ զգացողությամբ, ինչպես նաև ազգային թեմաների նկատմամբ առանձնահատուկ ուշադրությամբ։

1970-1982 թվականներին Անդրանիկյանը ղեկավարել է «Հայֆիլմ» կինոստուդիայի մուլտիպլիկացիոն խումբը։ Նրա ղեկավարությամբ նկարահանվել են «Արևի հարսնացուն» (1972), «Կար-չկար մի ոզնի կար» (1977), «Վին պինգվինը» (1982), «Անընկճելին» մուլտֆիլմերը։ Այս աշխատանքները մեծ ճանաչում են ստացել համամիութենական փառատոններում, իսկ «Կար-չկար մի ոզնի կար» մուլտֆիլմն արժանացել է մրցանակի ։

Անդրանիկյանը համարվում է հայկական անիմացիայի հիմնադիրներից մեկը։ Նրան հաջողվել է ազգային ավանդույթները համադրել ժամանակակից գեղարվեստական ձևերի հետ։

Բացի կինոյից, նա զբաղվել է նաև գեղանկարչությամբ, ստեղծել դիմանկարներ և բնանկարներ։ Նրա ստեղծագործության մեջ առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցրել Սերգեյ Փարաջանովի դիմանկարները։ Առաջին դիմանկարը նկարել է 1968 թվականին՝ Հաղպատի վանքի ֆոնին, իսկ վերջինը՝ 2002 թվականին, որտեղ ռեժիսորը պատկերված է իր ֆիլմերի հերոսների շրջապատում՝ «Փարաջանովն իր մուսաների հետ» աշխատանքում։

Անդրանիկյանը դասավանդել է Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտում, եղել է պրոֆեսոր և կրթել նկարիչների մի ամբողջ սերունդ։ Արվեստում ունեցած ավանդի համար նա արժանացել է ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարչի (1967), Հայաստանի Հանրապետության ժողովրդական նկարչի (2011) կոչումներին, ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալին (2010), ինչպես նաև «Հայակ» կինոմրցանակաբաշխության հատուկ մրցանակին (2014)։

Ստեփան Անդրանիկյանը մահացել է 2017 թվականի փետրվարի 16-ին Երևանում՝ 90 տարեկանում։ Նրա ժառանգությունը՝ տասնյակ ֆիլմերը, մուլտֆիլմերն ու գեղանկարչական աշխատանքները, դարձել են Հայաստանի մշակութային ժառանգության անբաժանելի մասը։ Նա արվեստում թողել է վառ ու ինքնատիպ հետք՝ որպես կենսասեր արվեստագետ՝ իր կյանքը նվիրելով արվեստին և նկարիչների նոր սերունդների դաստիարակությանը։