Արամ Մերանգուլյան․ Արևելքի և Արևմուտքի ավանդույթները միավորած մաեստրոն

Կոմպոզիտոր, թառահար, դիրիժոր և մանկավարժ Արամ Մերանգուլյանը ծնվել է 1902 թվականի հունիսի 8-ին՝ Նախիջևանի գավառի Ցղնա գյուղում։ Մանկուց նա տարված էր երաժշտությամբ, տիրապետում էր թառ նվագելու արվեստին և դեռ պատանեկության տարիներին ղեկավարում էր ինքնագործ երաժշտական խմբեր։

1926 թվականին ընդունվել է Երևանի կոնսերվատորիա, որտեղ ուսանել է Ս.Օգանեզաշվիլիի, իսկ հետագայում՝ Վարդգես Տալյանի մոտ։

1927 թվականին Մերանգուլյանը Հայկական ԽՍՀ ռադիոկոմիտեի կազմում հիմնադրել է ժողովրդական գործիքների անսամբլը, որը ղեկավարել է մինչև կյանքի վերջը։ Այս կոլեկտիվը դարձել է Հայաստանի առաջին պրոֆեսիոնալ ժողովրդական գործիքների նվագախումբը և ազգային երաժշտական մշակույթի խորհրդանիշներից մեկը։ Հենց Մերանգուլյանն է մշակել արևելյան նվագարանների համար նվագախմբային գրության սկզբունքները՝ ստեղծելով գործիքավորման և մշակումների յուրահատուկ համակարգ, որի շնորհիվ ժողովրդական երաժշտությունը հնչել է ակադեմիական բարձր մակարդակով։

Նա դասավանդել է Երևանի կոնսերվատորիայում և Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանում՝ կրթելով երաժիշտների նոր սերունդ։ Նրա գործունեության առանցքում հայկական ժողովրդական մեղեդիների պահպանումն ու զարգացումն էր, որոնք նա մշակում և հարմարեցնում էր անսամբլային կատարման համար։ Նրա ստեղծագործություններում ներդաշնակորեն միահյուսվում էին հայկական, իրանական, արաբական և ռուսական երաժշտական ավանդույթները՝ հաղորդելով դրանց առանձնահատուկ խորություն և գունեղություն։

Մերանգուլյանը հեղինակել է հարյուրավոր ստեղծագործություններ ժողովրդական նվագախմբերի, երգչախմբերի և մենակատարների համար։ Նրա վոկալ ստեղծագործություններից հայտնի են «Խաչատուր Աբովյան» և «Լեռներ հայրենի» երգերը։ Նա նաև գրել է երաժշտություն «Սայաթ-Նովա» ֆիլմի համար (1960 թ.)։

Արվեստի զարգացման գործում ունեցած բացառիկ ավանդի համար 1945 թվականին արժանացել է Հայկական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստի կոչման, իսկ 1959 թվականին՝ ժողովրդական արտիստի բարձր կոչման։ 1939 թվականին պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով, ինչպես նաև «Կովկասի պաշտպանության համար» և «Հայրենական մեծ պատերազմում անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալներով։

Արամ Մերանգուլյանը մահացել է 1967 թվականի նոյեմբերի 17-ին Երևանում։ Նրա անունն է կրում Հայաստանի հեռուստատեսության և ռադիոյի ժողովրդական գործիքների անսամբլը, իսկ Մաշտոցի պողոտայում տեղադրված է նրա հիշատակը հավերժացնող հուշատախտակ։

Արամ Մերանգուլյանը իրավամբ համարվում է «հայ ազգային նվագախմբի հայրը»․ նա կարողացել է ժողովրդական երաժշտությունը վերածել պրոֆեսիոնալ արվեստի։ Նրա թողած ժառանգությունը ոչ միայն հարյուրավոր ստեղծագործություններն են, այլև մի ամբողջ երաժշտական դպրոց, որը ձևավորել է հայկական երաժշտության զարգացման ուղին 20-րդ դարում և շարունակում է իր ազդեցությունը մինչ օրս։