Հայի արմատներով, ֆրանսիական հոգով․ Անրի Թրուայա

Անրի Թրուայան ֆրանսիացի ականավոր գրող, կենսագիր և պատմաբան է, որի ստեղծագործական ժառանգության մեջ միահյուսվել են ֆրանսիական մշակույթը, ռուս գրականությունն ու հայկական արմատները։ Ծնվել է 1911 թվականի նոյեմբերի 1-ին Մոսկվայում՝ Թորոսյանների ընտանիքում։ Դեռ մանկության տարիներին նա ականատես է եղել Հոկտեմբերյան հեղափոխության դրամատիկ իրադարձություններին։ Ընտանիքի փախուստը Նովոռոսիյսկի և Կոստանդնուպոլսի միջով ավարտվել է Ֆրանսիայում, որը նրա համար դարձել է երկրորդ հայրենիք, իսկ ֆրանսերենը՝ ստեղծագործելու գլխավոր լեզու։

Փարիզում իրավաբանական կրթություն ստանալուց հետո Թրուայան շուտով հասկացել է, որ իր իսկական կոչումը գրականությունն է։ 1938 թվականին լույս է տեսել նրա առաջին՝ «Սարդը» վեպը, որի համար նա արժանացել է ֆրանսիական հեղինակավոր Գոնկուրյան մրցանակին։ 1959 թվականին գրողն ընտրվել է Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամ և շուրջ կես դար՝ մինչև իր մահը՝ 2007 թվականը, զբաղեցրել ակադեմիկոսի պատվավոր աթոռը։

Նրա հարուստ գրական ժառանգության մեջ, որն ընդգրկում է ավելի քան հարյուր հատոր, առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում պատմական մեծարժեք կենսագրությունները։ Ակադեմիական ճշգրտությունը գեղարվեստական վարպետության հետ համադրելու բացառիկ շնորհի շնորհիվ նա արևմտյան ընթերցողին բացահայտել է ռուսական մշակույթի աշխարհը՝ Պուշկինին, Դոստոևսկուն, Տոլստոյին, Չեխովին, Գոգոլին և ռուս միապետներին նվիրված իր գրքերով։

Անրի Թրուայան երբեք չի մոռացել իր արմատները։ Նա հայ ժողովրդի պատմությունն ու ողբերգությունը հասանելի է դարձրել միլիոնավոր ընթերցողների՝ այդպիսով կարևոր դեր ունենալով հայկական պատմական հիշողության պահպանման և տարածման գործում։ Նրա ընտանիքի պատմությունը մանրամասն ներկայացված է «Այսքան երկար ճանապարհ» ինքնակենսագրական գրքում։ Հենց Թրուայան էլ իր ընկերոջը՝ կինոռեժիսոր Անրի Վերնոյին (Աշոտ Մալաքյանին), հորդորել է գրի առնել իր ընտանիքի հիշողությունները։ Այդպես է ծնվել «Մայրիկ» գիրքը, որի հիման վրա Վերնոյը հետագայում նկարահանել է երկու նշանավոր ֆիլմ՝ Հայոց ցեղասպանության և Ֆրանսիայում հայկական սփյուռքի կյանքի մասին։

Արտագաղթի փորձառությունն ու հայրենակիցների ճակատագիրը գրողը խոր սիրով ու կարեկցանքով է արտացոլել «Կոշկակարի որդին» վեպում և արտերկրում կյանքի մասին պատմող իր ստեղծագործական շարքերից մի քանիսում։ Գրական գործունեությանը զուգահեռ նա ակտիվորեն մասնակցել է նաև հայկական համայնքի կյանքին և հետևողականորեն հանդես եկել Հայոց ցեղասպանության ճանաչման օգտին։

Ապրելով 95 տարի՝ Անրի Թրուայան թողել է հարուստ ու արժեքավոր գրական ժառանգություն՝ դառնալով հայ և ֆրանսիական մշակույթների միջև ամուր կամուրջ։ Նրա կյանքն ու ստեղծագործությունը վկայում են, որ հայրենիքի հանդեպ սերը սահմաններ չի ճանաչում, իսկ ազգային արմատների գիտակցումը կարող է հարստացնել համաշխարհային մշակույթը։