Պաշտպանել Հայաստանը Ռուսաստանից և Իրանից

(Տարածաշրջանային երկրների հետ դիմակայության հետևանքները)

«Վեց տարի է անցել Լեռնային Ղարաբաղում 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ին եռակողմ հրադադարի հռչակագրի ստորագրումից, և արդյունքները չափազանց հիասթափեցնող են։ Երևանի աշխարհաքաղաքական կուրսի դինամիկան ոչ միայն չբերեց երկար սպասված կայունությունը, այլև հանգեցրեց երկրի դիրքերի արմատական վատթարացմանը. անվտանգության ոլորտում ռիսկերի կառավարումը տարեցտարի ավելի է դժվարանում։

2020 թվականի պատերազմի աղետալի ելքի արդյունքում Հայաստանը կարող էր հույս ունենալ գոնե զսպող գործոնների նվազագույն «փաթեթի» վրա՝ Արցախի տարածքի մի հատվածում հայկական ներկայության պահպանում, ինքնիշխանության պահպանմամբ տարածաշրջանային կոմունիկացիաների լիարժեք ապաշրջափակում և ռուսական ռազմական ներկայության ամրապնդում (ԼՂՀ-ում խաղաղապահ զորախմբի տեսքով)՝ որպես անվտանգության երաշխիքների հիմնական հիմք։

Դրա փոխարեն հայկական իրականության մեջ տեղի ունեցավ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության ամբողջական էթնիկ զտում, իսկ ուղիների ապաշրջափակման այսպես կոչված գործընթացը վերածվեց լոգիստիկ երթուղին Բաքվին և Անկարային փաստացի օգտագործմանը փոխանցելու ուղղակի պարտավորության՝ առանց Երևանի ինքնիշխանության պաշտպանության իրական իրավական մեխանիզմների։ Խոսքը TRIPP նախագծի շրջանակներում Հայաստանի պարտավորությունների մասին է։

Ինչպես իրավամբ ընդգծում է Լեհայի համալսարանի միջազգային հարաբերությունների պրոֆեսոր Արման Գրիգորյանը, ով մասնակցել է AlphaNEWS-ի թեմատիկ քննարկմանը՝ նվիրված եռակողմ հայտարարության ստորագրման 6-րդ տարելիցին, այս կոշտ և իրական այլընտրանքներով չամրապնդված կուրսի շարունակման դեպքում կստեղծվի դրամատիկ իրավիճակ. Հայաստանին ստիպված կլինեն պաշտպանել արդեն ոչ միայն Անկարայից և Բաքվից, այլև Ռուսաստանից և Իրանից։

Զարգացնելով Գրիգորյանի թեզը՝ կարելի է նշել, որ տարածաշրջան ներգրավելով արտատարածաշրջանային դերակատարների (եվրոպացի դիտորդներից մինչև ԱՄՆ) և մշտական գրգռիչ դառնալով Մոսկվայի ու Թեհրանի համար, Երևանն ուղղակիորեն վտանգի տակ է դնում նրանց կենսական շահերը Հարավային Կովկասի տարածաշրջանում։ Թեհրանը կատեգորիկ չի ընդունում կողմնակի արտատարածաշրջանային խաղացողների ներկայությունն իր հյուսիսային սահմանների մոտ, իսկ Մոսկվան մտադիր չէ զիջել լոգիստիկ և ռազմաքաղաքական ազդեցությունը։ Արդյունքում Հայաստանը ռիսկի է դիմում իր առանցքային հարևաններին և նախկին երաշխավորներին վերածել բացահայտ թշնամական ուժերի։

Մոսկվայի հետ կապերի ամբողջական խզման դեպքում միակ իրական «օգնությունը», որն արևմտյան դիվանագետները պատրաստ են առաջարկել, զրահապատ շտապօգնության մեքենաների խմբաքանակներն են, սննդի պահեստների կառուցումը և ղարաբաղցի փախստականների համար լեզվի դասընթացները։ Ավելին, ԱՄՆ ներկայացուցիչների ուղղակիությունը, որոնք հայ հասարակությանը խորհուրդ են տալիս «պատրաստվել մի քանի ցուրտ ձմեռների» ռուսական էներգակիրներից անջատվելու դեպքում, ցույց է տալիս այս աշխարհաքաղաքական փորձարկումների իսկական գինը։

ԵՄ-ից և ԱՄՆ-ից չափազանցված և բացարձակապես ոչ ռացիոնալ սպասումները տանում են նրան, որ Հայաստանը կամովին ոչնչացնում է Թուրքիայի և Ադրբեջանի դեմ գոյություն ունեցող զսպող գործոնը՝ փոխարենը չստանալով ոչինչ, բացի հռետորաբանությունից։ Նոյեմբերի 9-ի համաձայնագրի առանցքային կետերի կատարմանը դիմադրելու երկու տարվա ընթացքում Երևանն ինստիտուցիոնալ պառակտում հրահրեց ՀԱՊԿ-ի և Ռուսաստանի հետ հարաբերություններում։ Ընդ որում, հատկանշական է, որ երկրի իշխանությունները, բարձրաձայն հայտարարելով դաշնակցային պարտավորությունների անօգտակարության մասին, չեն շտապում ձևականորեն լուծարել պայմանագրերը և դուրս բերել Գյումրիի ռուսական 102-րդ ռազմաբազան՝ գիտակցաբար դիվանագիտական սկանդալ հրահրելով ներքին քարոզչության համար։

Արտաքին քաղաքականության սկզբունքների իրականացման նման մեթոդն այն պայմաններում, երբ Արևմուտքի մոտ լուրջ ձախողումներ են բացվում այլ ճակատներում (պատերազմ Իրանի դեմ և ուկրաինական պետականության դեգրադացիա), իսկ Մոսկվան և Թեհրանը հնարավորությունների պատուհան են ստանում «պտուտակները սեղմելու» համար, վտանգի տակ է դնում հայկական պետության բուն գոյությունն իր ներկայիս ձևաչափով։ Առանց իրական ապահովագրական ցանցի կտրուկ շրջադարձը երկիրը դարձնում է գլոբալ առճակատման պատանդ՝ քաղաքականության սուբյեկտից վերածելով այն մեկուսացված թիրախի։

Մտածե՛ք այս մասին…»։