Վարպետը․ ինչպես Ավետիք Իսահակյանը դարձավ Հայաստանի հոգին

Ավետիք Իսահակյանը ծնվել է 1875 թվականի հոկտեմբերի 30-ին Ալեքսանդրապոլում (ներկայիս Գյումրի)՝ մշակութային հարուստ ավանդույթներ ունեցող ընտանիքում։ Կրթությունը ստացել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում, ապա ուսումը շարունակել Եվրոպայում՝ Լայպցիգի և Ցյուրիխի համալսարաններում։ Արևմտյան փիլիսոփայական ու գրական հոսանքների ազդեցությունը կրելով՝ Իսահակյանը երբեք չի խզել կապը հայրենի եզերքի բանահյուսության հետ։ Նա ստեղծել է բանաստեղծական մի լեզու, որն աչքի է ընկնում բացառիկ մեղեդայնությամբ և հուզական խորությամբ։

Իսահակյանի ճակատագիրը սերտորեն միահյուսվել է հայ ժողովրդի դրամատիկ պատմության հետ։ Իր ակտիվ քաղաքական և հասարակական գործունեության համար նա բազմիցս ձերբակալվել է ցարական իշխանությունների կողմից, աքսորվել Օդեսա, իսկ հետո երկար տարիներ ապրել է Գերմանիայում, Շվեյցարիայում ու Ֆրանսիայում։ Հենց այդ տարիներին նա ստեղծել է իր հանրահայտ փիլիսոփայական պոեմը՝ «Աբու-Լալա Մահարի»-ն, որը դարձել է արևելյան շնչով համակված փիլիսոփայական քնարերգության գագաթնակետերից մեկը։ Այն հպարտ մարդկային ոգու ողբերգության, ճշմարտության որոնման և ազատության ձգտման մասին խորիմաստ ստեղծագործություն է։

1936 թվականին հայրենիք վերադառնալուց հետո Իսահակյանը գլխավորել է Հայաստանի գրողների միությունը՝ դառնալով ազգային մտավորականության հոգևոր նահապետներից մեկը և գիտությունների ակադեմիկոս։ Նրա ստեղծագործությունները թարգմանվել են աշխարհի տասնյակ լեզուներով, իսկ Ալեքսանդր Բլոկը նրան բնութագրել է նման խոսքերով․ «…Թերևս այժմ այդպիսի պայծառ ու անմիջական տաղանդ չկա ամբողջ Եվրոպայում»։

Իսահակյանի տասնյակ բանաստեղծություններ վերածվել են ժողովրդական երգերի, որոնք մինչ օրս հնչում են՝ որպես հայ ժողովրդի մշակութային ինքնության անբաժանելի մաս։

Ավետիք Իսահակյանը թողել է գրական հարուստ ժառանգություն՝ լցված Հայաստանի հանդեպ անսահման սիրով, խոր մարդասիրությամբ և մարդկային ճակատագրի մասին հավերժական մտորումներով։ Նրա ստեղծագործություններում միահյուսվում են հայ ժողովրդի ցավն ու կարոտը, սիրո ու ազատության ձգտումը, կյանքի իմաստի որոնումն ու մարդկային հոգու անսահման խորությունը։